Directe en indirecte belastingen

Directe belastingen betaal je zelf rechtstreeks aan de overheid over je inkomen, winst of vermogen, zoals de inkomstenbelasting. Indirecte belastingen zitten verwerkt in de prijs van wat je koopt, zoals de btw en de accijns. De winkel draagt ze af, maar jij betaalt ze.

Directe belastingen

De bekendste directe belasting is de loon- en inkomstenbelasting. Die werkt met schijven: over het deel van je inkomen dat in een hogere schijf valt, betaal je een hoger percentage. Daardoor stijgt het gemiddelde belastingtarief als je meer verdient. Dat heet een progressief stelsel.

Andere directe belastingen zijn de vennootschapsbelasting (over de winst van bedrijven) en de belasting op vermogen.

Voorbeeld 1: schijven en tarieven

Stel dat een land twee schijven heeft: 35% over de eerste € 40.000 en 50% over alles daarboven. Hoeveel belasting betaalt iemand met een belastbaar inkomen van € 60.000?

• Schijf 1: 35% × 40.000 = € 14.000
• Schijf 2: 50% × (60.000 − 40.000) = 50% × 20.000 = € 10.000
• Totaal: € 24.000
• Gemiddeld tarief: 24.000 / 60.000 × 100% = 40%. Het marginale tarief, over de laatst verdiende euro, is 50%.

Indirecte belastingen

De btw is een percentage van de prijs zonder btw. In Nederland is het algemene tarief 21% en het verlaagde tarief 9%, onder andere voor eten. Accijns is een vast bedrag per hoeveelheid, bijvoorbeeld per liter benzine of per pakje sigaretten.

Voorbeeld 2: btw uit een prijs halen

Een jas kost € 121 inclusief 21% btw. Hoeveel btw zit erin?

• De prijs inclusief btw is 121% van de prijs zonder btw.
• Prijs zonder btw: 121 / 121 × 100 = € 100
• Btw: 121 − 100 = € 21

Veelgemaakte fouten

• 21% nemen van de prijs inclusief btw. 21% van € 121 is € 25,41, en dat is te veel. Reken eerst terug naar 100%.
• Het hoogste tarief over het hele inkomen rekenen in plaats van alleen over het deel in die schijf.
• Denken dat indirecte belastingen voor iedereen even zwaar zijn. Mensen met een laag inkomen geven een groter deel van hun inkomen uit, dus betalen in verhouding meer btw.

Handige tips

• Ezelsbruggetje: een directe belasting merk je, want je krijgt er een aanslag of loonstrook van. Een indirecte belasting zie je niet, want die zit in de prijs.
• Op het examen worden de tarieven en schijven gegeven. Leer de rekenmethode, niet de bedragen.

Oefen dit onderwerp direct

Klaar om het zelf te proberen? Hieronder oefen je meteen met dit onderwerp:

Wil je meer oefenen? Ga naar de leeromgeving. Kom je er niet uit? Bij bijles economie leggen onze docenten het rustig met je door. Zie ook: koopkracht berekenen. inkomensverdeling en de lorenzcurve.

Bekijk ook deze video-uitleg: