Lijdende en bedrijvende vorm

In de bedrijvende vorm doet het onderwerp zelf iets: "De kat vangt de muis." In de lijdende vorm ondergaat het onderwerp de handeling: "De muis wordt door de kat gevangen." Je herkent de lijdende vorm aan een vorm van worden of zijn met een voltooid deelwoord.

Zo herken je de lijdende vorm

• Er staat een vorm van worden (wordt, werd, zal worden) of zijn (is, was) met een voltooid deelwoord (gevangen, gemaakt, geschreven).
• Het onderwerp doet de handeling niet zelf.
• Vaak, maar niet altijd, staat erbij wie de handeling wel doet, met door. Dat zinsdeel heet het handelend voorwerp.

Voorbeeld 1: van bedrijvend naar lijdend

• Bedrijvend: De leraar controleert het huiswerk.
• Het lijdend voorwerp (het huiswerk) wordt het onderwerp.
• Lijdend: Het huiswerk wordt door de leraar gecontroleerd.
• "Door de leraar" is het handelend voorwerp.

Voorbeeld 2: in de verleden tijd

• Bedrijvend: De gemeente heeft de brug gerepareerd.
• Lijdend: De brug is door de gemeente gerepareerd.
• In de voltooide tijd gebruik je zijn in plaats van worden: de brug is gerepareerd, niet de brug is gerepareerd geworden.

Let op: niet elke zin met worden of zijn is lijdend

• Hij wordt boos. Hier is worden een koppelwerkwoord en boos geen voltooid deelwoord. Dit is geen lijdende vorm.
• Zij is vertrokken. Dit is de voltooide tijd van vertrekken. Zij doet het zelf, dus bedrijvend.
• Test: kun je er "door iemand" bij zetten? "De brug is door de gemeente gerepareerd" kan wel, "Zij is door iemand vertrokken" kan niet.

Veelgemaakte fouten

• Het handelend voorwerp aanzien voor het onderwerp. In "Het huiswerk wordt door de leraar gecontroleerd" is het huiswerk het onderwerp: de persoonsvorm wordt hoort erbij.
• Elke zin met is of was als lijdende vorm benoemen, zonder te controleren of er een voltooid deelwoord staat en iemand anders de handeling doet.

Handige tips

• Gebruik in je eigen teksten vooral de bedrijvende vorm: die is korter en duidelijker. De lijdende vorm is handig als niet belangrijk is wie iets doet: "De winkel wordt om 18.00 uur gesloten."
• In het Engels heet de lijdende vorm de passive voice. De regel is bijna hetzelfde.

Oefen dit onderwerp direct

Klaar om het zelf te proberen? Hieronder oefen je meteen met dit onderwerp:

Wil je meer oefenen? Ga naar de leeromgeving. Kom je er niet uit? Bij bijles nederlands leggen onze docenten het rustig met je door. Zie ook: lijdend voorwerp vinden. zinsontleding.

Bekijk ook deze video-uitleg: