Meewerkend voorwerp vinden

Het meewerkend voorwerp vind je met de vraag aan wie of voor wie + gezegde + onderwerp + lijdend voorwerp. Het antwoord op die vraag is het meewerkend voorwerp. Vaak staat aan of voor er al voor, maar net zo vaak niet: dan kun je het er in gedachten bij zetten.

Het meewerkend voorwerp is de persoon (soms het ding) die iets krijgt of voor wie iets gedaan wordt. In de zin Ik geef mijn moeder een bos bloemen krijgt mijn moeder de bloemen: mijn moeder is het meewerkend voorwerp.

Zo vind je het meewerkend voorwerp

Zoek het meewerkend voorwerp altijd als laatste. Je hebt de andere zinsdelen nodig om de vraag goed te kunnen stellen.

1. Zoek de persoonsvorm en het hele gezegde.
2. Zoek het onderwerp: wie of wat + gezegde?
3. Zoek het lijdend voorwerp: wie of wat + gezegde + onderwerp?
4. Stel de vraag: aan/voor wie + gezegde + onderwerp + lijdend voorwerp?
5. Krijg je een zinnig antwoord? Dan is dat het meewerkend voorwerp. Neem de hele woordgroep, dus ook lidwoorden en bijvoeglijke naamwoorden. Staat aan of voor echt in de zin, dan hoort dat woord erbij.
6. Kun je de vraag niet stellen? Dan heeft de zin geen meewerkend voorwerp. In de oefeningen vul je dan een streepje (-) in.

Voorbeeld 1: zonder aan in de zin

Zin: Simone gaf de kleine jongen een lolly.

1. Gezegde: gaf.
2. Onderwerp: wie gaf? Simone.
3. Lijdend voorwerp: wat gaf Simone? een lolly.
4. Vraag: aan wie gaf Simone een lolly? Aan de kleine jongen.
5. Meewerkend voorwerp: de kleine jongen. Niet alleen jongen: de hele woordgroep telt.

Voorbeeld 2: met voor in de zin

Zin: Mijn opa kocht voor mijn zusje een nieuwe fiets.

1. Gezegde: kocht.
2. Onderwerp: wie kocht? Mijn opa.
3. Lijdend voorwerp: wat kocht mijn opa? een nieuwe fiets.
4. Vraag: voor wie kocht mijn opa een nieuwe fiets? Voor mijn zusje.
5. Voor staat in de zin, dus het hoort erbij. Meewerkend voorwerp: voor mijn zusje.

Voorbeeld 3: een voornaamwoord als meewerkend voorwerp

Zin: De juf vertelde hun een spannend verhaal.

1. Gezegde: vertelde. Onderwerp: de juf.
2. Lijdend voorwerp: wat vertelde de juf? een spannend verhaal.
3. Vraag: aan wie vertelde de juf een spannend verhaal? Aan hen.
4. Meewerkend voorwerp: hun. Let op: zonder aan schrijf je hun, mét aan wordt het aan hen.

Voorbeeld 4: geen meewerkend voorwerp

Zin: Die nacht droomde Peter van Anna.

1. Gezegde: droomde. Onderwerp: Peter.
2. Een lijdend voorwerp is er niet: je kunt niet vragen "wat droomde Peter?" en "van Anna" als antwoord krijgen.
3. Vraag: aan of voor wie droomde Peter? Daar is geen antwoord op. Van Anna is iets anders: een voorzetselvoorwerp.
4. Meewerkend voorwerp: -

Veelgemaakte fouten

• Te weinig opschrijven. Haar dienaren is het meewerkend voorwerp, niet alleen dienaren.
• Elk stukje met aan of voor aanzien voor een meewerkend voorwerp. In Ik denk aan jou hoort aan vast bij het werkwoord (denken aan): dat is een voorzetselvoorwerp. In Hij wacht voor de deur geeft voor een plaats aan: dat is een bijwoordelijke bepaling.
• Andere voorzetsels meetellen. In Ik stuur een kaart naar oma is naar oma geen meewerkend voorwerp, want er staat naar en niet aan. Schrijf je Ik stuur oma een kaart, dan is oma het wel.
• Meewerkend en lijdend voorwerp omwisselen. Het lijdend voorwerp is wat er gegeven, verteld of gekocht wordt; het meewerkend voorwerp is wie het krijgt.

Handige tips

• Zoek eerst het lijdend voorwerp. Zonder lijdend voorwerp is er meestal ook geen meewerkend voorwerp.
• Verplaats het zinsdeel en zet er aan voor: Simone gaf een lolly aan de kleine jongen. Klinkt dat goed en betekent het hetzelfde? Dan heb je het meewerkend voorwerp.
• Werkwoorden als geven, vertellen, sturen, beloven, vragen, kopen en tonen hebben vaak een meewerkend voorwerp.
• Twijfel je tussen hun en hen? Een meewerkend voorwerp zonder aan of voor is hun.

Oefen dit onderwerp direct

Klaar om het zelf te proberen? Hieronder oefen je meteen met dit onderwerp:

Wil je meer oefenen? Ga naar de leeromgeving. Kom je er niet uit? Bij bijles nederlands leggen onze docenten het rustig met je door. Zie ook: het lijdend voorwerp vinden. hen of hun.

Bekijk ook deze video-uitleg: