Stijlfiguren herkennen

Stijlfiguren zijn opvallende manieren om iets te zeggen. Een schrijver gebruikt ze om nadruk te leggen, iets grappig te maken of een beeld op te roepen. Als je ze herkent, begrijp je beter wat een tekst met je probeert te doen.

De belangrijkste stijlfiguren

Pleonasme: een eigenschap die al in het woord zelf zit, wordt er nog eens apart bij gezet. Voorbeelden: 'witte sneeuw', 'een ronde cirkel', 'groen gras'. Sneeuw is immers altijd wit.

Tautologie: twee woorden met dezelfde betekenis staan naast elkaar. Voorbeelden: 'gratis en voor niets', 'blij en verheugd', 'nooit ofte nimmer'. Het gaat hier om twee losse woorden, bij een pleonasme om een woord plus een overbodige eigenschap.

Herhaling: hetzelfde woord komt meerdere keren terug om het kracht bij te zetten: "Ik zal het nooit, nooit meer vragen."

Hyperbool: een flinke overdrijving: "Ik heb duizend keer gebeld."

Understatement: juist het omgekeerde, iets kleiner maken dan het is: "Hij is best aardig in wiskunde", over iemand met een tien.

Retorische vraag: een vraag waar geen antwoord op verwacht wordt: "Wie wil er nou geen goed cijfer?"

Personificatie: iets dat niet leeft, krijgt menselijke eigenschappen: "De wind fluisterde door de bomen."

Voorbeelden uit een tekst

1. "Het was een ijskoude winterochtend." Winterochtenden zijn koud, dus dit is een pleonasme.
2. "Hij was moe en vermoeid na de wedstrijd." Twee woorden voor hetzelfde: een tautologie.

Veelgemaakte fouten

• Pleonasme en tautologie verwisselen: onthoud dat een tautologie uit twee losse woorden bestaat ('blij en verheugd'), terwijl een pleonasme een overbodige toevoeging is aan één woord ('witte sneeuw').
• Elke overdrijving een metafoor noemen: een overdrijving is een hyperbool; een metafoor is een beeld dat in de plaats komt van iets anders ('een zee van tijd').
• Alleen de naam leren: bij een toets moet je meestal ook uitleggen welk effect de stijlfiguur heeft in díe tekst.

Handige tips

• Zoek bij elke stijlfiguur één voorbeeld dat je nooit meer vergeet. Dat werkt beter dan een definitie uit je hoofd leren.
• Vraag je bij een tekstvraag altijd af waaróm de schrijver het zo opschreef: nadruk, humor, spot of een beeld.
• Kom je een opvallende zin tegen in een boek of liedje, benoem hem dan. Zo oefen je zonder er echt voor te gaan zitten.

Oefen dit onderwerp direct

Klaar om het zelf te proberen? Hieronder oefen je meteen met dit onderwerp:

Wil je meer oefenen? Ga naar de leeromgeving. Kom je er niet uit? Bij bijles nederlands leggen onze docenten het rustig met je door. Zie ook: woorden aan elkaar of los schrijven. werkwoordspelling.

Bekijk ook deze video-uitleg: