Contaminatie

Een contaminatie is een taalfout waarbij je twee goede woorden of uitdrukkingen met ongeveer dezelfde betekenis door elkaar haalt, zodat er één foute vorm ontstaat. Afprinten is daar een bekend voorbeeld van: het is een mengsel van afdrukken en printen.

Het woord komt van het Latijnse contaminare, "besmetten": de ene uitdrukking besmet de andere. Contaminaties hoor je vaak in spreektaal, en juist daardoor klinken ze voor veel mensen gewoon goed. In een verzorgde tekst of op een toets reken je ze als fout.

Hoe herken je een contaminatie?

Bij een contaminatie kun je altijd twee goede vormen terugvinden. De truc is die twee te zoeken.

1. Kijk naar het woord of de woordgroep die vreemd of "net niet goed" klinkt.
2. Bedenk welke twee bestaande woorden of uitdrukkingen ongeveer hetzelfde betekenen en er allebei in te herkennen zijn.
3. Controleer: zijn beide vormen los wél goed? Dan heb je de contaminatie gevonden.
4. Verbeter de zin door één van de twee goede vormen te kiezen.

In de oefeningen schrijf je de twee goede vormen op, gescheiden door een spatie en in alfabetische volgorde, bijvoorbeeld: afdrukken printen.

Voorbeeld 1: een contaminatie in één woord

Zin: Je moet dat niet veralgemeniseren.

1. Het vreemde woord is veralgemeniseren.
2. Er zitten twee woorden in die "algemeen maken" betekenen: veralgemenen en generaliseren.
3. Beide bestaan en zijn goed.
4. Goede zinnen: Je moet dat niet veralgemenen. of Je moet dat niet generaliseren.
5. Antwoord in de oefening: generaliseren veralgemenen.

Voorbeeld 2: een contaminatie in een woordgroep

Zin: Om dat te bereiken onderneemt Suzan een aantal stappen.

1. De combinatie stappen ondernemen klinkt goed, maar bestaat niet.
2. Je herkent twee vaste combinaties: stappen nemen en iets ondernemen (actie ondernemen).
3. Beide zijn los goed.
4. Goede zinnen: Suzan neemt een aantal stappen. of Suzan onderneemt actie.
5. De contaminatie zit in de combinatie onderneemt stappen.

Voorbeeld 3: een wederkerend voornaamwoord te veel

Zin: Hij beseft zich dat hij te laat is.

1. Wat vreemd is: beseft zich.
2. Twee goede vormen met dezelfde betekenis: beseffen (zonder zich) en zich realiseren (met zich).
3. Het zich van zich realiseren is in de zin met beseffen terechtgekomen.
4. Goede zinnen: Hij beseft dat hij te laat is. of Hij realiseert zich dat hij te laat is.
5. De contaminatie komt van beseffen en zich realiseren.

Veelgemaakte fouten

• Maar één bron noemen. Een contaminatie heeft altijd twee bronnen. Heb je er pas één gevonden, zoek dan door.
• De foute vorm zelf als antwoord opschrijven. Bij afprinten is het antwoord afdrukken printen, niet afprinten.
• Verwarren met een pleonasme of tautologie. Bij een pleonasme of tautologie zeg je iets dubbel (witte sneeuw, enkel en alleen). Bij een contaminatie meng je twee vormen tot één nieuwe, foute vorm.
• Denken dat het goed is omdat je het vaak hoort. Veel contaminaties komen in spreektaal veel voor, maar zijn in de schrijftaal nog steeds fout.

Handige tips

• Vraag je bij een vreemd woord af: welke twee woorden hoor ik hierin? Het eerste en het tweede deel van het woord wijzen vaak al naar de twee bronnen (af-drukken + printen).
• Let extra op werkwoorden met zich. Hoort dat zich echt bij dit werkwoord, of bij een ander werkwoord met dezelfde betekenis?
• Let op vaste combinaties van werkwoord en zelfstandig naamwoord: een besluit nemen, actie ondernemen, een rol spelen. Wissel je het werkwoord om, dan ontstaat er snel een contaminatie.
• Twijfel je? Zoek de uitdrukking op in een woordenboek of op een site met taaladvies.

Oefen dit onderwerp direct

Klaar om het zelf te proberen? Hieronder oefen je meteen met dit onderwerp:

Wil je meer oefenen? Ga naar de leeromgeving. Kom je er niet uit? Bij bijles nederlands leggen onze docenten het rustig met je door. Zie ook: dan of als. stijlfiguren.

Bekijk ook deze video-uitleg: