Spreekwoorden en uitdrukkingen

Een spreekwoord is een vaste zin met een levenswijsheid, zoals "Wie het laatst lacht, lacht het best." Een uitdrukking is een vaste combinatie van woorden met een figuurlijke betekenis, zoals "met de handen in het haar zitten". De woorden betekenen dus iets anders dan wat er letterlijk staat.

Wat is het verschil?

• Spreekwoord: een hele zin die een algemene waarheid of les geeft. Hij verandert niet: "Oost west, thuis best."
• Uitdrukking (of gezegde): een deel van een zin, dat je aanpast aan de zin waarin het staat. "Ik zit met de handen in het haar", "Zij zat met de handen in het haar".

Voorbeeld 1: spreekwoorden

• Al doende leert men. Je leert iets het best door het te doen.
• Beter een goede buur dan een verre vriend. Iemand dichtbij kan je sneller helpen dan iemand ver weg.
• Oefening baart kunst. Door veel te oefenen word je er goed in.

Voorbeeld 2: uitdrukkingen

• Met de handen in het haar zitten: niet weten wat je moet doen.
• De kat uit de boom kijken: eerst afwachten hoe iets loopt.
• Door de mand vallen: betrapt worden, laten zien wat je verborgen wilde houden.
• Iets onder de knie hebben: iets goed kunnen.

Zo vind je de betekenis

1. Lees de zin waarin het spreekwoord of de uitdrukking staat. Wat gebeurt er?
2. Bedenk wat het letterlijk zou betekenen, en waarom dat in deze zin niet kan.
3. Kies de betekenis die past bij de situatie.

Veelgemaakte fouten

• De letterlijke betekenis kiezen. "De kat uit de boom kijken" gaat niet over een kat.
• Een spreekwoord en een uitdrukking door elkaar halen. Een spreekwoord is een hele zin met een les, een uitdrukking is een deel van een zin.
• Een woord veranderen: het is "de koe bij de hoorns vatten", niet "de koe bij de oren pakken".

Handige tips

• Maak bij elke nieuwe uitdrukking een tekening van de letterlijke betekenis en schrijf de echte betekenis eronder. Zo onthoud je ze beter.
• Probeer elke week een paar uitdrukkingen zelf in een zin te gebruiken.

Oefen dit onderwerp direct

Klaar om het zelf te proberen? Hieronder oefen je meteen met dit onderwerp:

Wil je meer oefenen? Ga naar de leeromgeving. Kom je er niet uit? Bij bijles taal leggen onze docenten het rustig met je door. Zie ook: synoniemen en tegenstellingen. woordbetekenis uit de context.

Bekijk ook deze video-uitleg: