Redekundig ontleden

Bij redekundig ontleden verdeel je een zin in zinsdelen en geef je elk zinsdeel een naam: persoonsvorm, onderwerp, gezegde en lijdend voorwerp. Zo zie je wie er iets doet, wat er gebeurt en wat er gedaan wordt. Je doet het altijd in dezelfde volgorde.

Zo pak je het aan

1. Zoek de persoonsvorm. Maak van de zin een vraag. Het werkwoord dat dan vooraan komt, is de persoonsvorm. Je kunt ook de tijd veranderen: het werkwoord dat dan verandert, is de persoonsvorm.
2. Zoek het onderwerp. Vraag: wie of wat + persoonsvorm? Het onderwerp hoort bij de persoonsvorm. Maak je het onderwerp meervoud, dan verandert de persoonsvorm mee.
3. Zoek het werkwoordelijk gezegde. Dat zijn alle werkwoorden in de zin bij elkaar. Staat er maar één werkwoord, dan is het gezegde alleen de persoonsvorm.
4. Zoek het lijdend voorwerp. Vraag: wie of wat + gezegde + onderwerp? Krijg je een antwoord, dan is dat het lijdend voorwerp. Niet elke zin heeft er een.

Voorbeeld 1: Mira heeft drie katten in haar huis.

1. Persoonsvorm: maak er een vraag van. Heeft Mira drie katten in haar huis? Het werkwoord vooraan is heeft.
2. Onderwerp: wie heeft? Mira. Check: maak je er "Mira en Bram" van, dan wordt heeft "hebben". Klopt.
3. Gezegde: er staat maar één werkwoord in de zin, dus het gezegde is heeft.
4. Lijdend voorwerp: wat heeft Mira? drie katten.
5. Wat overblijft, in haar huis, is een ander zinsdeel. Dat hoef je nu niet te benoemen.

Voorbeeld 2: De moeder van Mira kookt vaak het lievelingseten van Mira.

1. Persoonsvorm: Kookt de moeder van Mira vaak ...? Het werkwoord vooraan is kookt.
2. Onderwerp: wie kookt? de moeder van Mira. Let op: dat hele stuk hoort bij elkaar. Je kunt er ook "zij" van maken.
3. Gezegde: één werkwoord, dus kookt.
4. Lijdend voorwerp: wat kookt de moeder van Mira? het lievelingseten van Mira.
5. Vaak zegt iets over wanneer. Dat is geen onderwerp en geen lijdend voorwerp.

Voorbeeld 3: Bram heeft een boek gelezen.

1. Persoonsvorm: Heeft Bram een boek gelezen? Dus heeft.
2. Onderwerp: wie heeft? Bram.
3. Gezegde: nu staan er twee werkwoorden in de zin. Het gezegde is heeft gelezen.
4. Lijdend voorwerp: wat heeft Bram gelezen? een boek.

Veelgemaakte fouten

• Alleen de persoonsvorm als gezegde opschrijven, terwijl er nog een werkwoord in de zin staat. In voorbeeld 3 is het gezegde heeft gelezen, niet alleen heeft.
• Het onderwerp te kort maken. Het is de moeder van Mira, niet alleen de moeder.
• Denken dat het onderwerp altijd vooraan staat. In Elke woensdag heeft Mira training staat het onderwerp na de persoonsvorm.
• Bij elk zinsdeel een lijdend voorwerp zoeken. In Mira loopt naar school is er geen: "wat loopt Mira?" heeft geen antwoord.

Handige tips

• Houd altijd dezelfde volgorde aan: persoonsvorm, onderwerp, gezegde, lijdend voorwerp. Elke stap helpt je bij de volgende.
• Twijfel je over het onderwerp? Vervang het door hij, zij of het. Wat je kunt vervangen, hoort bij elkaar.
• Zet streepjes tussen de zinsdelen voordat je ze een naam geeft: Mira / heeft / drie katten / in haar huis.

Oefen dit onderwerp direct

Klaar om het zelf te proberen? Hieronder oefen je meteen met dit onderwerp:

Wil je meer oefenen? Ga naar de leeromgeving. Kom je er niet uit? Bij bijles taal leggen onze docenten het rustig met je door. Zie ook: de persoonsvorm vinden. het onderwerp vinden.

Bekijk ook deze video-uitleg: